۱. مقدمه: راز یک زندگی شادتر از زبان پیر روانشناسی شناختی
در سن ۹۴ سالگی، وقتی از دکتر آرون بک (بنیانگذار درمان شناختی رفتاری) درباره ارزشمندترین حکمت و تجربه زندگیاش سؤال میشود، او به دو اصل کلیدی اشاره میکند: انسانگرایی و خوشبینی.
دکتر بک معتقد است یکی از ارکان اصلی درمان شناختی این است که یاد بگیریم با دیگران ارتباط برقرار کنیم، آنها را دوست داشته باشیم و مهمتر از همه، رویکردی خوشبینانه نسبت به زندگی خود اتخاذ کنیم. به باور او، داشتن این دیدگاه، تضمینکننده یک زندگی بسیار شادتر و رضایتبخشتر است.
۲. آیا خوشبینی یک ویژگی ارثی است یا آموختنی؟
بسیاری از مردم تصور میکنند که خوشبینی یا بدبینی، ویژگیهایی هستند که انسانها با آنها متولد میشوند. اما دکتر بک قاطعانه تاکید میکند که خوشبینی یک مهارت آموختنی است.
این یادگیری از طریق یک تصمیمآگاهیبخش شروع میشود؛ تصمیم به اینکه تعمدی به جنبههای مثبت رویدادها نگاه کنیم. در واقعیت، بیشتر پدیدهها و اتفاقات زندگی دو رو دارند: یک روی مثبت و یک روی منفی. این ما هستیم که انتخاب میکنیم ذهن خود را روی کدام بخش متمرکز کنیم.
۳. ترفند شخصی دکتر بک: فضیلتسازی از سختیها (Make a virtue of adversity)
دکتر بک برای ملموستر شدن این مفهوم، از سبک زندگی شخصی خودش مثال میزند. او میگوید به این ویژگی در خود پی برده که در هر شرایطی، تلاش میکند از آن موقعیت یک «فرصت یا فضیلت» بسازد. برای نمونه:
-
اگر تصمیم داشته باشد برای استفاده از آفتاب به فضای باز برود اما ناگهان باران شروع شود، به جای ناراحتی با خود میگوید: «چه عالی! حالا میتوانم داخل خانه بمانم و روی مقالهام کار کنم.»
-
اگر به کسی تلفن بزند و او پاسخ ندهد، به جای افکار منفی یا دلخوری، با خود فکر میکند: «حتماً او خیلی سرش شلوغ است و این دلیل موجهی برای جواب ندادن است.»
او این رویکرد را تمرینی برای تبدیل چالشها به فرصت میداند، حتی زمانی که دیگران ممکن است آن شرایط را کاملاً ناگوار و نامطلوب بدانند.
۴. روانشناسی تمرکز (Focus) و مقابله با افسردگی
کیفیت زندگی ما مستقیماً به این بستگی دارد که روی چه چیزی «تمرکز» میکنیم. دکتر بک یک مثال پزشکی جالب میزند: «اگر قرار باشد تحت یک عمل جراحی قرار بگیرم و به من بگویند ۱۰ درصد احتمال مرگ وجود دارد، من ترجیح میدهم تمرکزم را روی آن ۹۰ درصد احتمالی بگذارم که عمل با موفقیت انجام میشود و دوباره سالم و شاد خواهم بود.»
در نقطه مقابل، افراد مبتلا به افسردگی به صورت خودکار روی جنبههای منفی تمرکز میکنند. در ساختار درمانی CBT، تکنیکی وجود دارد به نام «اصل تسلط و لذت» (Mastery and Pleasure Principle). این تکنیک به مراجعین آموزش میدهد تا بر کارهایی که با موفقیت انجام دادهاند یا در حال انجامش هستند (بهویژه کارهای سختی که نیاز به تلاش دارند و حس توانمندی ایجاد میکنند) و همچنین تجربیات لذتبخش کوچک تمرکز کنند.
۵. نتیجهگیری: ذهن خود را برای دیدن زیباییها تربیت کنید
مغز انسان به لحاظ تکاملی تمایل دارد به نکات منفی بهای بیشتری بدهد و آنها را بزرگتر از واقعیت ببیند؛ به همین دلیل است که اتفاقات بد معمولاً روی اتفاقات خوب سایه میاندازند. دکتر بک مقاله را با این پند ارزشمند به پایان میرساند که اگر ذهن خود را آموزش دهیم تا روی چیزهای خوب تمرکز کند، خواهیم دید که در زندگی، اتفاقات مثبت و زیبایِ بسیار بیشتری نسبت به اتفاقات منفی در حال رخ دادن است؛ همهچیز به زاویه دید و تمرکز ما بستگی دارد.
